khabargozarisaba.ir
پنجشنبه ۰۲ اسفند ۱۳۹۷ - 2019 February 21
کد خبر: ۴۴۸۱۳
تاریخ انتشار: ۱۶ مهر ۱۳۹۶ - ۱۰:۳۹
در ستایش هنرمندان گرافیتی ایران و جهان
شاید تناقض باشد؛ این‌که یک هنر خیابانی، اعتراضی، زیرزمینی و غیرقانونی تن به چارچوب‌های هنر هفتم بدهد و آفرینندگانش روبه‌روی دوربین یک فیلمساز بنشینند

شاید تناقض باشد؛ این‌که یک هنر خیابانی، اعتراضی، زیرزمینی و غیرقانونی تن به چارچوب‌های هنر هفتم بدهد و آفرینندگانش روبه‌روی دوربین یک فیلمساز بنشینند و با نقاب از عشق‌بازی‌های شبانه‌شان با دیوار بگویند. گرافیتی‌کارها در این بخش به دو دسته تقسیم می‌شوند. اول آن دسته که اعتقادی به مانور امور خیابانی در جا و مکانی غیر از خیابان ندارند؛ برای همین نسبت به حرکت‌های این‌چنینی بی‌اعتنایند و در برابر پژوهشگران و مستندسازان گارد می‌گیرند؛ و دسته دیگر که شیفته دیده شدن‌اند؛ آن‌ها همواره یک پای ثابت تمام مستندسازی‌های تصویری و نوشتاری‌اند. این گروه نه‌تنها ترسی از دیده شدن ندارند، بلکه با شوقِ فراوان به پیشنهادهای مختلف بله می‌گویند. در ادامه با تقسیم‌بندی «ایران و جهان» فیلم‌هایی که درباره گرافیتی ساخته شده را بررسی می‌کنیم. البته هرکدام هم زیرمجموعه‌هایی دارند: مثلا ایرانی‌ها با زیرشاخه مستند و فیلم‌های کوتاه؛ فرنگی‌ها هم با زیرشاخه‌های مستند و داستانی.

گرافیتی در همه جای دنیا یک معنا دارد: هنری اعتراضی و خیابانی؛ اما هنرمندانی که در ایران و دیگر نقاط جهان به سراغ این هنر خیابانی رفته‌اند یک تفاوت اساسی دارند: در ایران، گرافیتی‌کارها اغلب باید هزینه هنرشان را پرداخت کنند! این تفاوت در فیلم‌هایی که در ایران و جهان ساخته شده هم قابل‌پیگیری است. در اکثر مستندهایی که در ایران تولیدشده، ترس از گیر نیفتادن موج می‌زند، ترسی که در نمونه‌های خارجی چندان به چشم نمی‌خورد. در یک جمله می‌توان گفت در فیلم‌های ایرانی با مشکلات گرافیتی‌کارها روبه‌رو به می‌شوید و در فیلم‌های خارجی با ستایش آن‌ها!

ایران

مثل تمام وقت‌هایی که حرف از «گرافیتی در ایران» به میان می‌آید، این‌بار هم باید از «الون» نوشت؛ گرافیتی‌کار با تجربه و زبردستی که از او به‌عنوان «پیشگام گرافیتی در ایران» یاد می‌شود. الون صاحبِ اولین‌ها در این حوزه است. نخستین تلاش برای معرفی تصویری گرافیتی‌ایران نیز به او بازمی‌گردد.

دیوار

الون در «کلاه استودیو» چند کلیپ در مورد گرافیتی ‌ایران تهیه کرده است. این فیلم‌ها، یا با عکس و آهنگی که رویش گذاشته‌شده به انتشار رسیده و یا با برش‌های کوتاهی از آثار این گرافیتی‌کار به هم وصل شده است. «دیوار» عنوان اولین مستندی است که الون از آن یاد می‌کند. در این مستند 10 سال گرافیتی‌ایران بررسی شده است.

این کار توسط کلاه استودیو تهیه شده و هدف آن ارائه تصویری است از واقعیت آنچه در گرافیتی‌ایران می‌گذرد. سازنده سعی داشته مستند بازار محور و سرگرمی‌ساز ارائه نداده، بلکه تصویری واقعی از آنچه اتفاق افتاده را به نمایش بگذارد. اولین پخش عمومی این فیلم در تاریخ 15 ژانویه 2015 در سالن نمایش فیلم دانشکده شرق‌شناسی دانشگاه گوتینگن آلمان برگزار شد.

طغیان رنگ‌ها

فیلمی در مورد گرافیتی و هنر خیابانی ایران است. تهیه‌کنندگی و کارگردانی این فیلم برعهده پالیز خوش‌دل و زینب تبریزی است که قبلا فیلم‌کوتاه «سلاطین خیابان‌ها» را که در مورد پارکور بود، ساخته‌اند. این مستند 70دقیقه‌ای موانع و مشکلات هنرمندان گرافیتی در ایران را به تصویر می‌کشد و کارگردان فیلم برای هرچه بهتر به‌نمایش درآمدن فیلم، زمان زیادی را با هنرمندان خیابانی و پروژه‌های آن‌ها گذرانده است. تمرکز اصلی «طغیان رنگ‌ها» روی زندگی و فعالیت هنری پنج هنرمند خیابانی است که در قالب چهار پخش نمایش داده می‌شود. این پنج دیوارنویس Icy & Sot، Omt، CK1 و Lady Grn هستند.

باره‌های شهر

این فیلم یکی از جدیدترین کارهای ساخته شده است. کارگردان «باره‌های شهر» آیدین باقری دانشجوی رشته جامعه‌شناسی است. باقری فیلمش را «گذری کوتاه بر هنر شهری و گرافیتی‌ایران» معرفی می‌کند. در این مستندِ 70 دقیقه‌ای که در سال94 ساخته شده، گرافیتیکارهای زیادی از شهرهای مختلف کشور حضور دارند: ژئو، مسترکیلومیناتی، بم بم، دژ، kazz، فردا، مد و... موسیقی این کار را هم پیمان یارا از تشکل پلاک به‌همراه پرفسور کیلومیناتی تهیه کرده است. یکی از تفاوت‌های این اثر با نمونه‌های پیشین، حضور افرادی است که گرافیتی‌کار نیستند، اما زلفشان با این هنر خیابانی گره خورده است؛ از روزنامه‌نویس بگیرید تا گالری دار. راستی «باره» به دیوار و حصار قلعه گفته می‌شود.

جهان؛ و ابتدا بنکسی

همان‌طور که در ابتدای این متن، از گره خوردن گرافیتی‌ایران با «الون» گفتیم؛ این‌جا هم باید از «بنکسی» حرف بزنیم. در اکثر کارهای تصویری نام این هنرمند خیابانی به‌چشم می‌خورد. بنکسی یا خود تولیدکننده است یا به‌نوعی در اثر حضور دارد. تعداد فیلم‌های داستانی و مستندی که در زمینه هنر خیابانی پدیدار می‌شوند، درحال افزایش است. تماشای همه آن‌ها شاید غیر ممکن باشد یا زمان بسیار زیادی را طلب کند. با وجود جهت‌گیری‌ها و ژانرهای متفاوت، اعم از پوشش هنر خیابانی در شهرها تا پوشش هنر خیابانی در مقیاس‌های جهانی، در ادامه چند عنوان از جذاب‌ترین فیلم‌ها در هر دو نوع مستند و داستانی که جنبش هنر خیابانی جهانی و تاثیر آن بر فرهنگ شهری را نشان می‌دهد، بررسی می‌کنیم.

xit Through th Gift Shop

این فیلم داستان ارتباط مغازه‌داری غیرطبیعی با فیلمسازی ناشی را روایت می‌کند. درواقع این مستندِ داستانی به معرفی بنکسی می‌پردازد. بنکسی، نام مستعارِ هنرمند گرافیتی و نقاش بریتانیایی است که سال‌ها فعالیت خود را پنهانی نگه داشته است. با این حال او مشهورترین هنرمند خیابانی محسوب می‌شود و تعدادی از آثارش بین 500 هزار تا 1٫5 میلیون دلار در حراجی‌ها فروخته شده است! این هنرمند معترض، تاکنون در برابر دوربین‌های عکاسی و تلویزیونی ظاهر نشده و کسی چهره او را ندیده است. فیلم «خروج از مغازه کادو فروشی» که خودِ بنکسی آن را تهیه و تولید کرده، به توصیف رابطه‌اش با شخصیت عجیب و غریب «تیری گوئنا» هنرمند فرانسوی-آمریکایی که در لس آنجلس زندگی می‌کند، می‌پردازد. او به آکادمی اسکار پیشنهاد داده بود با لباس مرسوم خود -که چهره او را می‌پوشاند- در مراسم اسکار شرکت کند اما آکادمی این پیشنهاد را رد کرد. بنکسی کمی بعد با خلق گرافیتی‌ای از خودش با کاپشن معروفش که جای مجسمه اسکار ایستاده و چند نفر که لباس‌هایی مشابه با لباس شخصیت‌های فیلم جنگ ستارگان «جرج لوکاس» به تن دارند و مشغول فیلم‌برداری از او هستند به این مسئله واکنش نشان داد. «خروج از مغازه کادو فروشی» طعنه‌زننده است؛ طعنه به تمام کسانی که در مورد آثار هنری جاهلانه و متناقض‌نما قضاوت می‌کنند. این فیلم شامل صحنه‌های منحصربه‌فردی از بسیاری از هنرمندان گرافیتی مشهور جهان است. تیری گوئنا، مرد سیبیلوی دوربین به‌دست که تصویربرداری را از ثبت وقایع زندگی خود شروع می‌کند، رفته‌رفته با هنرمندان گرافیتی آشنا می‌شود و شروع به تصویربرداری از آنان می‌کند و این گرافیتی‌کاران هم او را با نام بنکسی آشنا می‌کنند. گوئنا که مدام درحال فکر کردن به بنکسی است کاملا اتفاقی در سفر بنکسی به لس‌آنجلس راهنمای او می‌شود و باز دوربین به‌دست همچنان کارهای او را ثبت می‌کند. جایی از فیلم بنکسی به گوئنا پیشنهاد می‌کند که از تمام تصویرهایی که برداشته فیلمی بسازد و به معرفی هنر خیابانی بپردازد. محصول نهایی گوئنا فیلمی بی‌سرو ته است. کمی بعد گوئنا به‌عنوان یک گرافیتی‌کار و باز به پیشنهاد بنکسی وارد عرصه گرافیتی می‌شود و شروع می‌کند به خلق آثار خود و نام «برین واش» را برای خود برمی‌گزیند و در ادامه ظاهرا یک‌شبه ره صدساله را می‌رود. بنکسی خود ساخت فیلم را به‌دست می‌گیرد، تدوین‌گران این فیلم بیش از 10000 ساعت فیلم از برین واش را تماشا می‌کنند تا چند دقیقه اثر قابل استفاده از فیلم بیرون بکشند، کار به جایی می‌رسد که ژانت کاتسولیس منتقد فیلم نیویورک تایمز بعد از تماشای فیلم یک اصطلاح جدید برای فیلم خلق کرد: «پرنکومنتاری» ژانری جدید با تم شاعرانه با سبک اجتماعی ذهنی و درونی. برگرفته از prank به معنی «شوخی آمیخته به فریب» و documntary به‌معنی «مستند». بعد از تماشای فیلم سوالاتی که مطرح می‌شود بیشتر در مورد خود بنکسی است تا فیلم. باید گفت که بسیاری فیلم را ساختگی دانستند و این امر واکنش بنکسی را در پی داشت. او در پیامی که از لس‌آنجلس برای نیویورک تایمز فرستاده بود، گفت: «من نمی‌دانم چرا بسیاری از مردم فکر می‌کنند این فیلم جعلی است. این مرا آزار می‌دهد که آن را باور ندارند. من هرگز نمی‌توانستم طرحی به این خنده‌داری بنویسم.»

Styl Wars

مستندی تحسین‌شده محصول سال 1983. این فیلم به‌سراغ فرهنگ هیپ‌هاپ رفته اما تاکیدش بر نقاشی‌های دیواری و برک دنس (نوعی از رقص خیابانی) است. کارگردانیِ این فیلم برعهده تونی سیلور بوده و در نهایت از شبکه PBS پخش شده است. از این فیلم به‌عنوان سندی از فرهنگ خیابانی نیویورک و هنر گرافیتی اوایل سال 1980 نام می‌برند، سال‌هایی که این هنر به‌لحاظ رشد و فراگیر شدن سیر صعودی‌اش را آغاز کرد، سال‌هایی که فرهنگ پاپ و پدیده‌های حاصل از آن سراسر جهان را فراگرفته بود. کارگردان در این فیلم چند تن از هنرمندان خیابانی که در تلاش‌اند خود را از طریق هنرشان نشان دهند، دنبال می‌کند؛ و زمانی فرا می‌رسد که آن‌ها چشم‌انداز شهری نیویورک را تغییر می‌دهند.

Dirty Hands: Th Art and Crims of David Cho

فیلمی مستند است که در سال 2008 درباره «دیوید چو» و نقاشی‌های دیواری‌اش به کارگردانی هری کیم ساخته شد. این کارگردان لحظات مهیجی از زندگی هنری «چو» در طول هفت‌سال را به‌تصویر کشیده و مشخصات جسورانه‌ای از یک هنرمند خیابانی را نشان می‌دهد.

Infamy

«رسوایی» عنوان مستند بلندی است ساخته داگ پری. کارگردان در فیلم به‌سراغ شش گرافیتی‌کار بی‌پروا و پرکار رفته و یک روز از زندگی آن‌ها را در آمریکا به تصویر کشیده است. او همچنین با یک پاک‌کننده گرافیتی که از راه پاک کردنِ طرح‌ها زندگی‌اش را می‌گذراند همراه شده است. این سفر، سفری پرمخاطره، طنزآمیز و رنگارنگ به درون زندگی پرخطر آن‌هاست که روان پیچیده هنرمندان و دلایل تمایلشان را در به‌خطر انداختن همه‌چیز برای نقش زدن بر دیوارهای شهر آشکار می‌کند.

Bomb th Systm

فیلمی به کارگردانی و نویسندگی آدام بهالا و بازی مارک وبر که در سال 2002 ساخته شده است. این فیلم پروژه‌ای دانشجویی است، محصول مدرسه فیلم نیویورک که تماما در خیابان‌های شهر فیلمبرداری شده و حول زندگی گروهی از هنرمندان خیابانی می‌چرخد؛ گروهی که قصد دارند سمبلی در شهر ایجاد کنند؛ تصویری فراموش‌نشدنی از یک شیوه زندگی که اغلب غیر‌قابل‌درک است. این فیلم به بررسی موضوعات اساسی فرهنگ گرافیتی می‌پردازد. چند نفر از گرافیتی‌کارهای شناخته شده در ساخت این فیلم نقش داشته‌اند.

Gold Along th Banks

این فیلم مستند به‌صورت مستقل ساخته شده و داستان آن در مورد نسل جدیدی از هنرمندان شهر بلگراد است. Gold Along th Banks زندگی و رویای هنرمندان خیابانی شهر را به‌تصویر می‌کشد؛ کسانی که با هنر خود و بدون هیچ کمک مالی و وابستگی سیاسی، موفقیت‌هایی به دست آورده‌اند.

This Is Brlin Not Nw York

«این‌جا برلین است، نه نیویورک» عنوان مستندی است به کارگردانی اتان مینسکر که به بررسی هنر معاصر غرب و چالش تجارت و خلاقیت می‌پردازد. این مستند، سفر یک گروه از هنرمندان جوان و بااستعداد نیویورکی را روایت می‌کند که در سال 2007 به برلین رفته و همکاران آلمانی خود را ملاقات می‌کنند. این گروه به مدت 10 روز در برلین اقامت می‌کنند. ما با یک فیلم سرگرم‌کننده مواجه هستیم که نگاهی الهام‌بخش به هنر شهری برلین و نیویورک دارد.

Wild Styl

چارلی آهرن «سبک وحشی» را در سال 1983 ساخت؛ فیلمی که عنوان اولین فیلم هیپ‌هاپ را یدک می‌کشد. «سبک وحشی» ترکیبی است از یک فیلم موزیکال و مستند. کارگردان با انتخاب لوکیشنی در اطراف مترو، اجراهای واقعی و برجسته پیشگامان هیپ‌هاپ را با تصاویر گرافیتی ادغام کرده است: دو هنر خیابانی در کنار هم و تکمیل‌کننده یکدیگر.



امیر هاتفی‌نیا

ارسال به دوستان
برچسب ها: گرافیتی ، تجسمی ، صبا
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: