khabargozarisaba.ir
دوشنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۶ - 2017 August 21
کد خبر: ۳۸۱۹۳
تاریخ انتشار: ۲۲ خرداد ۱۳۹۶ - ۰۸:۵۹
محسن اردستانی از زوایه سینما درباره مدافعان حرم می‌گوید:
اردستانی ازجمله مستندسازان جوانی است که در فضای مدافعان حرم آثاری تاثیرگذار و تاریخی‌ تولید کرده است که خودشان از اسناد این جنگ محسوب می‌شوند.
او در جشنواره‌های مختلف جوایزی متعددی را دریافت کرده است و در کارنامه‌اش مستندهای «کرار»، «معلم»، «فاتحان فردا»، «ناصران عمورا»، «تک‌تیراندازان زینب‌(س)» و... دیده می‌شود. این کارگردان در کنار این آثار ساخت چندین قسمت مستند «ملازمان حرم» را نیز به عهده داشته است که به همین دلیل با او در مورد شرایط کنونی مستند‌‌سازی در سوریه و عراق به گفت‌وگو نشستیم.


تحلیل شما از وضعیت کنونی مستندهای دفاع مقدسی و جنگی که ساخته می‌شود چیست؟

مستندهایی که در فضای جنگ در سال‌های اخیر ساخته می‌شوند چند دسته است، کسایی که در مورد جنگ کار می‌سازنند قابلیت مخملباف شدن یا حاتمی‌کیا شدن را دارند! یعنی آدم‌های جالبی هستند و کسانی هستند که می‌توانند از جانشان بگذرند و یک حرفی بزنند. نکته دیگر، بعضی از مستندهایی که در مورد فضای جنگ سوریه،‌ عراق می‌بینم مستندهایی است که فقط در خط مقدم می‌گذرد و شما بیش از ۴۵ دقیقه فقط تیر و ترقه می‌بینید و این طرف چه کسی هست برای چه آمده یا آن طرف چه کسی هست و برای چه آمده است، اصلا مشخص نیست. یکی از بچه‌های قدیمی روایت فتح تعریف می‌کرد، در جنگ و در خط مقدم، وقتی همه زمین‌گیر می‌شدند یکی از بچه‌های روایت فتح پا می‌شد و مشغول فیلم گرفتن می‌شد که الان هیچ اسم و نشانی از این بنده خدا نیست و تازه در اواخر روایت فتح فهمیده بودیم که شاید حرف اصلی در خط مقدم نباشد شاید این پیرزنی که دارد نان و پنیر درست می‌کند یا تخم‌مرغ به جبهه می‌دهد شاید حرف او از خط مقدم بیشتر باشد. حالا خط مقدم رفتن یا نرفتن مهم نیست، بیشتر تاملات و حرف فیلم مهم است.

نکته جالبی که در مورد فیلم‌هایم می‌توانم بگویم این است که فیلم‌های ما را نمی‌شود در BBC یا VOA نشان داد. تعجب می‌کنم، بعضی از دوستان، می‌آیند کار می‌سازند که مثلا زمانی برسد که فلان جشنواره اثرشان را قبول کند. مثلا مستندی می‌سازد در مورد جنایت داعش و هیچ مشخص نمی‌کند این چه اسلامی است که جنایت می‌کند؟ وقتی این مستند در یک جشنواره آمریکایی یا اروپایی پخش شود همه این جنایت را به پای اسلام می‌گذارند چه شیعه چه سنی چه وهابی اصلا فرقی نمی‌گذارند. وقتی شما طوری مستند بسازی که BBC یا VOA نشان بدهد به نظر من این مستند در قاموس جمهوری اسلامی نیست. حالا سوال، آیا ما نمی‌توانیم در قاموس جمهوری اسلامی مستندی بسازیم که خاکستری باشد؟ چرا می‌شود. یعنی باید سطح کارمان به جایی برسد که در ظاهر از دولت‌های استعماری حمایت شود ولی در باطن‌ آن‌ها را تخریب کند کاری کهBBC –VOA انجام می‌دهند یعنی به‌طور مستقیم ما را نمی‌زنند یا manoto کاری می‌سازد که ظاهرش سرگرمی است ولی در آن ما را می‌زند.

یعنی مستندسازهای ما اکثرا دنبال انعکاس حقیقت نیستند؟

نبل و الزهرا آزاد شد خیلی‌ها در ایران می‌گفتند که نبل و الزهرا کجا بود که الان آزاد شد چون پیوست رسانه‌ای درستی نسبت به این قضیه وجود ندارد. یعنی ما همزمان اطلاعاتی نمی‌دهیم آن موقعی که جوانان ما آن‌جا می‌جنگند هیچ اطلاعاتی نمی‌دهیم وقتی نبل و الزهرا آزاد شد تازه گفتند کجا بود؟! ببینید خون شهدا هیچ وقت پایمال نمی‌شود ولی وقتی شما نمی‌گویید کجا بود و چه شد درواقع اجر شهدا را پیش مردم ضایع کرده‌اید که نشان نداده‌اید این‌ها برای چه رفتند! هرچند فهمیدنش سخت است... یکی از آرزوهای بزرگ بچه‌های حرم این بوده که نبل والزهرا آزاد شود؛ نبل الزهرایی که ۵-۴ سال محاصره بوده و داخلش هلی‌کوپتر می‌رفته و کمک می‌رسانده است. ما چند مستند داریم درمورد این‌که چه بوده و چه شده است. الان شما در اینترنت نگاه کنید می‌بینید که هزاران فیلم در مورد کتائب و تکفیری‌هایی که خمپاره می‌اندازند بر سر مردم نبل والزهرا، شما ۱۰تا یا دو تا یا یکی از این فیلم را نشان بدهید که از خمپاره خوردن این بچه‌هایی که نیروهای مقاومت هستند باشد که این فیلم را گرفته باشند و در یوتیوب گذاشته باشند. درواقع در مورد حلب هم این گونه است که تکفیری‌ها هشتک راه می‌اندازند و این کار را انجام می‌دهند؛ پیوست رسانه‌ای ما درست نیست. در مورد فوعه وکفریا هم امروز چنین چیزی رخ می‌دهد یعنی دوباره یکی از آرزوها و مسیر اصلی بچه‌های مدافع حرم در اطراف فوعه و کفریا این است که فوعه و کفریایی که هیچ راه ورودی به آن نیست و یک فاجعه بشری در آن درحال وقوع است، در موردش حرف بزنیم.


پس غیر از بحث پیوست رسانه‌ای که به نظرم موضوع خیلی مهم و بجایی بود که به آن اشاره کردید باید گفت گاهی ما در زمین دشمن مستند می‌سازیم که به ضرر اسلام و حقیقت تمام می‌شود؟

بله؛ مثلا مستند A۱۵۷ را داریم که این مستند می‌تواند در ۱۰۰ جشنواره جهانی جایزه بگیرد و اسلام این‌جا کاملا متهم شود. حرف ما این است چرا باید این گونه مستند بسازیم الان ما می‌گوییم در بحث شیعه و سنی چند تا مستند ساخته‌ایم که بگوییم این جنگ شیعه و سنی نیست. دوباره مستند می‌سازیم به اسم «جرف الصخر» یک ساعت تیر و ترکش است آیا الان فقط این موضوع ماست؟ آیا ما حرفی برای گفتن نداریم؟ الان حرفی برای گفتن در سوریه نیست؟ یعنی دوستان هم به جای این‌که اصالت را به حرف و محتوا بدهند در فضای مستندسازی اصالت را به فرم می‌دهند که آقا اگر فرم من درنمی‌آید اصلا این حرف‌ها را نمی‌زنم.

خود شما چقدر و به چه میزان درگیر فرم بودید؟

برای من انتقال حقیقت مهم است، در مورد فوعه و کفریا اگر می‌خواستم ببینم که فرم من درمی‌آید که در چند جشنواره جایزه بگیرم اصلا این کار را نمی‌ساختم. از همان اول می‌دانستم دارم موضوعی را انتخاب می‌کنم که درباره آن فیلم و راش کم است؛ به نظرم در مستند باید محتوا بر فرم غالب باشد، در داستانی باید همپای هم باشد یعنی معیار مظلومیت است یعنی مظلوم‌ها چه کسانی هستند... یک روز دیدم فاطمیون هستند با محدودیت‌های فراوان رفتم معلم را ساختم شبکه تکفیری هم نیم ساعت با چهار کارشناس از چهار کشور نقد برای آن گذاشت و برعکس آن که، از دو جشنواره هم از بخش مسابقه بیرون آمد. دیدم فوعه و کفریا مظلوم است با کمترین امکانات این مستند را ساختم. من می‌گویم چرا به جنگ یک نگاهی می‌کنیم که این نگاه فقط برای جشنواره است که زمان را حدود ۷۰ دقیقه می‌کند که جشنواره فجر جایزه بگیرد ما با یک ترکیبی مواجه شدیم به اسم مستندهای جشنواره‌ای جنگ که من مخالف این هستم. چرا باید مستندی بسازیم که اسلام را با آن فردا تهدید کنند. یا مستندی می‌سازند که VOA نشان بدهد حرف من این است که دوستان فانتزی به این فضا نگاه می‌کنند در مستند داستانی هم وقت داریم و همه‌چیز داریم و می‌توانیم کامل حرف بزنیم و فرم را هم اندازه محتوا باشد.

مشکلات و نیازهای رسانه‌ای ما در سوریه و عراق برای ساخت فیلم‌ها و مستند‌های جنگی چیست؟

مشکلات رسانه‌ای جنگ چه در سوریه چه در عراق درست است که یکی تولیدات کم است دومی این است که فضاها در مورد شبهات و مشکلاتی که در مورد جنگ سوریه است پیش نمی‌آورد یعنی اول یک‌سری مستندها باید بسازیم چون ضعف رسانه‌ای در داخل کشور داریم یعنی فاطمیون که هستند. چرا من باید در مورد فاطمیون کار بسازم چون مخاطب نمی‌شناسد این برای اغنای مخاطب داخلی است و یک موقعی می‌گوییم یک‌سری شبهه است در سوریه و جنگ و ما می‌توانیم در جنگ اثر بگذاریم تمام رسانه‌های تکفیری‌ها مثل الجزیره، اورینت و شبکه‌هایی که توسط قطر و عربستان حمایت می‌شود می‌گویند جنگ، جنگ شیعه و سنی است که برداشت خودشون را بکنند چند تا مستند ما ساختیم که نشان بدهیم جنگ شیعه و سنی نیست. وظیفه مستندساز این است که یک سوژه خوب به‌دست بیاورد تا جایزه جهانی جشنواره‌ای بیاورد یا وظیفه آن، این است که حرف خاصی را بزند؛ من نه در مورد فاطمیون کار می‌ساختم نه در مورد فوعه و کفریا؛ این جاست که محتوا بر فرم مقدم است.

پس کلا به فرم وایده و ساختار در مستند‌های خود وفادار نیستید؟

البته که من فرم را خیلی در نظر می‌گیرم و هنوز هم خودم را شاگرد می‌دانم و آموزش می‌بینم و باید در فرم هم پیشرفت کرد. در سینما من اعتقاد دارم که باید در مستند، محتوا بر فرم مقدم باشد یعنی این‌که شما بدانید در مستندسازی می‌توانید یک حرفی را بزنید ولی فرم آن ضعیف است و وقتی می‌پرسند آقای کارگردان کار ضعیف ساختی می‌گویی بله می‌خواستم این حرف را بزنم بگذار بگویند کار ضعیف است ولی تو حرفت را بزن اگر این گونه بود من در مورد فوعه و کفریا را با تمام مشکلاتی که بود نمی‌ساختم؛ در فضای داستانی به این اصل اعتقاد دارم که باید فرم اندازه محتوا باشد؛ به نظر من چرا باید در مورد این جنگ کارهایی ساخته شود که اولا شبکه‌های دیگر آن را نشان بدهند بدون این‌که معلوم بشود چه کسی این را ساخته و این خیلی بد است و دوم این‌که به هیچ کسی بر نمی‌خورد و شبهات جنگ را جواب نمی‌دهد... سوال من این است و سوم این‌که آیا حالا حرف و شبهه نگفته‌ای در مورد سوریه نداریم؟ چرا پس نمی‌گوییم پس این پیوست رسانه‌ای غلط چیست؟ مستندهایی در مورد داعش ساخته می‌شود که وقتی مخاطب آمریکایی آن را می‌بیند نمی‌تواند تفکیک کند بین تکفیری، وهابی و شیعه و سنی و از اسلام متنفر می‌شود و این مشکل بزرگی است؛ درحالی که ما باید در جنگ حاضر اثر بگذاریم و بتوانیم حرف بزنیم.

به‌طور طبیعی مستندسازها دلشان می‌خواهد کارشان دیده بشود و جشنواره‌ها امکان دیده شدن کارها را به آن‌ها می‌دهند و لذا مجبور می‌شوند قواعد آن‌ها را هم را رعایت کنند. این موضع را چه باید کرد؟

به نظر من رسالت یک مستندساز بسیار بالاتر از آن است که خودش را به یک جایزه بفروشد و فرمی کردن جشنواره‌های مستند کاملا غلط است. نمی‌گویم که کسی به فرم اهمیت ندهد اصلا چنین حرف نمی‌زنم اما می‌گویم که شما آوینی را به یک قاب‌‌بندی عجیب غریب می‌شناسید یا یک محتوای عجیب غریب؟ سید‌مرتضی آوینی معروف است به سید شهیدان اهل قلم، روایت فتح به چی معروف است به محتوایی که مرتضی آوینی داشته معروف بوده است. حرف من در قضیه مستند این است و به نظر من الان زمانی است که ما نباید مستندهایی بسازیم که شبکه‌های دیگر بتوانند پخشش کنند بدون این‌که بگوییم برای کجا ساخته شده است و این مخاطبی که فضای ذهنی ما را نمی‌داند نتیجه دیگری بگیرد که مثالش را قبلا زدم که اگر مستندی در مورد جنایت‌های تکفیری بسازیم و هیچ حرفی در مورد تفاوت بین جبهه حق و باطل قائل نشویم، نتیجه این می‌شود که بگویند خود اسلام مشکل دارد.



رضا پورزارعی


ارسال به دوستان
برچسب ها: سینما ، مستند
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: